पिंपळपारावर यंदा गुंजणार कुमार गंधर्वांच्या स्वरपरंपरेचा वारसा !

• ‘संस्कृती नाशिक’च्या पाडवा पहाटमध्ये विदुषी कलापिनी कोमकली यांची स्वरमैफल
• ज्येष्ठ विधिज्ञ ॲड. दौलतराव घुमरे आणि ॲड. एम. वाय. काळे यांना ‘संस्कृती गौरव’ पुरस्कार!

** एनजीएन न्यूज नेटवर्क

नाशिक : दिवाळी पाडव्याच्या मंगलमय पहाटेला अभिजात संगीताच्या सुरांनी उजाळा देणाऱ्या ‘संस्कृती नाशिक’च्या सुप्रसिद्ध ‘पाडवा पहाट’ कार्यक्रमात यंदा ज्येष्ठ शास्त्रीय गायिका विदुषी कलापिनी कोमकली यांची स्वरमैफल रंगणार आहे. मंगळवार, दि. १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी पहाटे ५ वाजता गोदावरीच्या सान्निध्यात, नेहरू चौकातील ऐतिहासिक पिंपळपारावर या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले आहे. गेल्या २८ वर्षांपासून नाशिकच्या सांस्कृतिक जीवनाचा अविभाज्य भाग बनलेल्या या उपक्रमाची माहिती ‘संस्कृती नाशिक’चे शाहू खैरे यांनी दिली.

१९९८ मध्ये शाहू खैरे आणि त्यांच्या संगीतप्रेमी सहकाऱ्यांनी या उपक्रमाची मुहूर्तमेढ रोवली. दिवाळीच्या आनंदोत्सवाला अभिजात संगीताची जोड देतानाच देशातील श्रेष्ठ कलावंतांची गायकी नाशिककरांना अनुभवता यावी, या उद्देशाने सुरू झालेल्या या उपक्रमाने आज एक समृद्ध सांगीतिक परंपरा निर्माण केली आहे. भारतरत्न पं. भीमसेन जोशी, गानतपस्विनी किशोरी आमोणकर, पं. राजन-साजन मिश्र, शुभा मुद्गल, पं. मुकुल शिवपुत्र, पं. संजीव अभ्यंकर, पं. शौनक अभिषेकी, पं. अश्विनी भिडे-देशपांडे, पं. कौशिकी चक्रवर्ती, पं. जयतीर्थ मेवुंडी, पं. कैवल्यकुमार गुरव, पं. सुरेश वाडकर यांसारख्या अनेक दिग्गज कलावंतांच्या स्वरांनी पिंपळपारावरील पहाट आजवर समृद्ध झाली आहे. भारतीय शास्त्रीय संगीतातील अनेक घराण्यांच्या गायकीचा अनुभव देणारा हा उपक्रम नाशिकच्या सांस्कृतिक इतिहासातील एक महत्त्वाचा अध्याय ठरला आहे.

यंदाच्या मैफलीतील प्रमुख आकर्षण असलेल्या विदुषी कलापिनी कोमकली या भारतीय अभिजात संगीताचे युगप्रवर्तक गायक पं. कुमार गंधर्व आणि विदुषी वसुंधरा कोमकली यांच्या कन्या व शिष्या आहेत. घरातून लाभलेला समृद्ध सांगीतिक वारसा त्यांनी स्वतंत्र प्रतिभेने पुढे नेला आहे. रागसंगीतातील सखोल चिंतन, स्वरांची सूक्ष्म जाण, माळव्यातील लोकधुनांचा गंध आणि सगुण-निर्गुण संतवाणीचे भावपूर्ण सादरीकरण ही त्यांच्या गायकीची वैशिष्ट्ये आहेत. भारतीय अभिजात संगीताच्या क्षेत्रातील उल्लेखनीय योगदानाबद्दल त्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. त्यांच्या गायकीतून पिंपळपारावर यंदा कुमार गंधर्वांच्या समृद्ध स्वरपरंपरेची अनुभूती रसिकांना घेता येणार आहे. या मैफलीत त्यांना तबल्यावर अक्षय कुलकर्णी, संवादिनीवर स्वानंद कुलकर्णी आणि पखवाजावर ज्ञानेश्वर आंदील साथसंगत करणार आहेत.

या कार्यक्रमाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे ‘संस्कृती गौरव’ पुरस्कार. नाशिकच्या जडणघडणीत आपल्या कार्यकर्तृत्वाने मोलाची भर घालणाऱ्या, विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या थोर व्यक्तिमत्त्वांचा या पुरस्काराने सन्मान करण्यात येतो. यंदा हा सन्मान एका असामान्य गुरू-शिष्य जोडीला प्रदान करण्यात येणार आहे. वयाची शंभरी पूर्ण केलेले ज्येष्ठ व नामवंत विधिज्ञ ॲड. दौलतराव घुमरे आणि त्यांचे शिष्योत्तम, नामवंत विधिज्ञ ॲड. एम. वाय. काळे हे यंदाच्या ‘संस्कृती गौरव’ पुरस्काराचे मानकरी आहेत. विधिक्षेत्रातील प्रदीर्घ वाटचाल, अनुभवसंपन्नता आणि ज्ञानाची परंपरा पुढील पिढीकडे सोपवणाऱ्या गुरू-शिष्य नात्याचा हा गौरव आहे. एका शतकाचा जीवनानुभव पाठीशी असलेले गुरू आणि त्यांच्या मार्गदर्शनातून घडलेले कर्तृत्ववान शिष्य यांचा एकाच व्यासपीठावर होणारा सन्मान हे यंदाच्या पाडवा पहाटचे विशेष आकर्षण ठरणार आहे.

गोदावरीच्या काठावरील जुन्या नाशिकची पहाट, पिंपळाच्या पानांची सळसळ, मंदिरांच्या घंटांचा मंद नाद आणि त्यात मिसळणारे शास्त्रीय संगीताचे स्वर, असे विलक्षण वातावरण हे या मैफलीचे खास वैशिष्ट्य आहे. पहाटे पाच वाजता कार्यक्रम सुरू होत असला, तरी साडेचार वाजल्यापासूनच संगीतप्रेमींची पावले पिंपळपाराकडे वळू लागतात. दिवाळीच्या शुभेच्छांची देवाणघेवाण, जुन्या मित्रांच्या भेटीगाठी आणि स्वरांच्या साक्षीने उजाडणारी पाडव्याची पहाट यामुळे हा उपक्रम केवळ सांगीतिक कार्यक्रम न राहता नाशिककरांच्या जिव्हाळ्याचा सांस्कृतिक सोहळा बनला आहे. अनेक नाशिककरांसाठी दिवाळी पाडव्याची सुरुवातच पिंपळपारावरील स्वरमैफलीने होते.

‘‘अभिजात संगीत हे केवळ सभागृहांपुरते मर्यादित न राहता सर्वसामान्य रसिकांच्या आयुष्याचा भाग व्हावे, या भावनेतून आम्ही पाडवा पहाटची सुरुवात केली. गेल्या २८ वर्षांत अनेक श्रेष्ठ कलावंतांचे गायन ऐकण्याचे भाग्य नाशिककरांना लाभले. या कार्यक्रमाला रसिकांनी दिलेले प्रेम आणि प्रत्येक वर्षी पहाटेच्या गारव्यात मोठ्या संख्येने लावलेली उपस्थिती हीच या परंपरेची खरी ताकद आहे. संगीताबरोबरच नाशिकच्या जडणघडणीत योगदान देणाऱ्या व्यक्तिमत्त्वांविषयी कृतज्ञता व्यक्त करणे, हीदेखील आमची भूमिका आहे. यंदा शंभरी पूर्ण केलेले ॲड. दौलतराव घुमरे आणि त्यांचे शिष्योत्तम ॲड. एम. वाय. काळे यांचा एकत्रित गौरव करण्याचे भाग्य आम्हाला लाभत आहे. गुरू-शिष्य परंपरेतील ज्ञान, संस्कार आणि कर्तृत्वाचा हा सन्मान आमच्यासाठी विशेष महत्त्वाचा आहे. बदलत्या काळातही अभिजात संगीताविषयीची आस्था आणि समाजातील कर्तृत्ववान व्यक्तींविषयीचा आदर टिकून राहावा, हीच आमची भावना आहे,’’ असे शाहू खैरे यांनी सांगितले.

दिवाळी पाडव्याच्या प्रसन्न पहाटेला गोदावरीच्या साक्षीने रंगणाऱ्या या अभिजात स्वरमैफलीचा आनंद घेण्यासाठी आणि ‘संस्कृती गौरव’ पुरस्कार सोहळ्याचे साक्षीदार होण्यासाठी नाशिककरांनी मंगळवार, दि. १० नोव्हेंबर रोजी पहाटे ५ वाजता नेहरू चौकातील पिंपळपारावर मोठ्या संख्येने उपस्थित राहावे, असे आवाहन ‘संस्कृती नाशिक’च्या वतीने शाहू खैरे यांनी केले आहे.